Dijital Para ile Kripto Para Arasındaki Farklar
Türkiye dahil olmak üzere pek çok ülkede merkez bankaları dijital para birimi çalışmalarına hız kazandırırken, Çin’de hayata geçirilen dijital para uygulaması kısa sürede 260 milyon kişiye ulaştı. Yaklaşık 11 ülkede piyasaya sürülen dijital paralar ile bildiğimiz kripto paralar sıklıkla birbirine karıştırılıyor. Ancak hem kavram hem de işleyiş bakımından dijital para ile kripto para arasında önemli farklılıklar bulunuyor. Ortaya çıkışı 1990’lı yıllara uzanan dijital para birimlerine gelin yakından bakalım:
Dijital Para Birimleri Nelerdir?
Dijital para birimi, yalnızca elektronik forma sahip olan para benzeri varlıklara verilen ortak bir isim. Elektronik para birimi olarak da adlandırılan bu varlıkların yönetimi, saklanması ve takası yalnızca dijital ortamda gerçekleştirilir. Dijital formdaki para birimlerinin fiziksel değerleri yoktur. Dijital para birimleri içeren işlemler, internete veya belirlenmiş ağlara bağlı bilgisayarlar, elektronik cüzdanlar kullanılarak yapılır.
Dijital para birimleri, fiziksel para birimlerine benzer bir faydaya sahiptir. Bir ürün veya hizmet satın almak amacıyla ödeme aracı olarak kullanılabilirler. Ayrıca oyun ve alışveriş siteleri ya da sosyal ağlar gibi belirli çevrimiçi topluluklarda da kısıtlı kullanımları mevcuttur. Dijital para birimleri ayrıca farklı ülkeleri kapsayan B2B/B2C işlemlerin gerçekleştirilebilmesine olanak tanır.
Dijital para birimi, oldukça geniş kapsayıcılığa sahip bir terimdir. Dört farklı sanal para birimi türünü tanımlamak için bu terimden faydalanabilir. Dijital para birimi denildiğinde akla gelen sanal takas araçları şu şekilde sıralanabilir:
Kripto Para Birimleri
Tüm kripto paralar, bir anlamda dijital para birimi olarak nitelendirilebilir. Kripto para birimleri, merkez bankalarından veya devlet kurumlarından bağımsız olarak geliştirilebilir. Kripto paralar, tüm işlemlerin kaydedildiği ve dijital defter sistemi niteliği taşıyan blok zinciri protokolünden yararlanır.
Bu türe dahil olan çoğu para biriminin güvenliği ortak isimlerinden de kolayca anlaşılabileceği üzere çeşitli şifreleme yöntemleriyle sağlanır. Bitcoin ile Ethereum, en yoğun işlem gören kripto para birimleridir.
Stable Coin
Stable coin'lerin standart tipteki türdeşlerinden en önemli farkı, altın gibi bir rezerv varlığını desteklemek için tasarlanmış olmalarıdır. Stable coin çeşitlerinde değer dalgalanması gözlemlenmez. Çünkü destekleyici konumdaki rezerv varlığının değerini takip ederler. Bu detaylar dışında stable coinler, Bitcoin gibi türdeşlerine benzer biçimde blok zinciri teknolojisiyle geliştirilir ve güvenlikleri çeşitli şifreleme yöntemleriyle sağlanır.
Sanal Para Birimleri
Tıpkı kripto coinler gibi tüm sanal para birimleri de dijital para çeşitleri denildiğinde ilk akla gelen türlerdendir. Sanal paralar, geliştiriciler veya sürece dahil olan çeşitli paydaşlardan oluşan bir kurucu organizasyon tarafından düzenlenmemiş halde kontrol edilir. Sanal para birimleri ayrıca tanımlanmış bir ağ protokolü tarafından algoritmik olarak da yönetilebilir. Bir oyun ağı için üretilen token’lar, sanal paralara verilebilecek en ideal örneklerdir.
Merkez Bankası Dijital Para Birimi
Yaygın kullanılan kısa adıyla CBCD, bir ülkenin merkez bankası tarafından tasarlanan ve çeşitli düzenlemelere tabi dijital para birimleridir. Bu tür para birimleri, itibari paralara ek veya ikame olarak kullanılabilir. CBCD’ler; merkezi nakit işleme maliyetlerini ve tehlikelerini azaltmanın, geleneksel bankacılık hizmetlerine katılımı kolaylaştırmanın etkili bir yolu olarak görülür. İngiltere, Çin, ABD, İsveç ve Uruguay merkez bankası dijital para birimi üzerine çalışmalar yürüten ülkelerin başında gelir.
Dijital Para Birimleri Nasıl Çalışır?
Dijital para birimleri geliştirme sürecinde blockchain protokolünün tekil uygulamalarından faydalanılır. Geliştirme sürecinin tamamlanması ile birlikte blockchain protokolünün düşük seviyeli kopyası olarak nitelendirilebilecek ağ da kullanılabilir hale gelir. Ağa katılan kullanıcılar, dijital para birimi elde etmek için madencilik yapabilir.
Dijital para birimlerinin transferi ise işlemle ilgili talimatları içeren ve tüm blockchain ağına gönderilen elektronik mesajlar aracılığıyla gerçekleşir. Talimatlar ilgili tarafların elektronik adresleri, işlem yapılacak itibari para miktarı ve zaman damgası gibi bilgileri içerir. Ağa dahil olan kullanıcılar arasındaki işlemler, mesaj gönderimi ile başlar.
Blockchain ağlarında işlemler anlık olarak derlenmez. Bunun yerine en son işlemler bir grup haline getirilerek sıraya alınır. Eşzamanlı olarak bloktan gelen bilgiler kriptografik bir koda dönüştürülür. Madenciler, blok zincirine yeni işlem bloğunu eklemek amacıyla kodu çözmek için birbirleriyle rekabet eder.
Bir madenci kodu başarıyla çözdüğünde ağın diğer kullanıcıları çözümü kontrol eder ve geçerli olduğu konusunda anlaşmaya varır. Yeni işlem bloğu, blok zincirinin sonuna eklenir. Böylece süreç tamamlanmış olur. Ancak tıpkı işlemin derlenme süreci gibi kullanıcıların işlemlerinin başarılı olduğundan emin olabilmeleri de zaman alır. İşlem sonucu hakkında bilgi sahibi olabilmek için birkaç blokluk işlemin sonlanmasını beklemek gerekebilir.
Dijital para birimleri blok zincirlerinde çıkarıldığında veya kullanıcılar arasında transfer edildiğinde yeni sahipleri onları kullanmaya hazır olana kadar saklanmaları gerekir. İşte bu noktada, dijital para cüzdanları devreye girer. Cüzdanlar, dijital para birimlerini belirsiz bir süre için güvenli şekilde saklamaya yarayan araçlardır. Tüm dijital para cüzdanlarının genel anahtarı ve en az bir özel anahtarı vardır.
Genel anahtarı anlamanın en basit yolu, onu anonim bir adres gibi düşünmektir. Dijital para gönderildiğinde veya alındığında bu adres işlem için halka açık deftere kaydedilir. Ağ dahilindeki tüm kullanıcıların görebildiği kayıt, kişisel olarak tanımlanabilir bilgilerin hiçbirini içermez. Bunu yerine cüzdanınızın blockchain ağındaki konumunu belgeler. Cüzdan sahibinden başka kimse tarafından görülemeyen özel anahtar ise yetkilendirme için gereken kriptografik bilgileri içerir ve asla paylaşılmamalıdır. Özel anahtarlar genellikle şifreleme yoluyla güvence altına alınır ve kağıt/kart üzerine basılı kopya olarak yedeklenir.
Kripto para piyasasını yakından tanımak için içeriklerimizi takip edebilir ve yayınlanan son blog yazılarımıza buradan göz atabilirsiniz:
Yeni Başlayanlar İçin Bitcoin Cüzdanları
Anlaşmanın Web3 Hali: Akıllı Sözleşme Nedir?
Kripto Yatırım Hesabı Nasıl Açılır?
Kripto Varlıkları Tanımaya Buradan Başlayın
Kripto Efsaneleri: Doğru Bilinen Yanlışlar
Son gelişmelerden ve kampanyalarımızdan haberdar olmak içinse sizleri sosyal medya kanallarımıza bekliyoruz:
● Telegram