Veri Erişilebilirliği Nedir?

Bir blokzincir ağına giriş yaptığınızda merkezi bir otoriteye değil, matematiksel kanıtlara ve şeffaf verilere güvenmeyi tercih edersiniz. Ancak bu noktada doğrulamanız gereken verilere önce erişebiliyor olmanız gerekir.
İşte blokzincir ölçeklenebilirliğinin en kritik tartışmalarından biri olan Veri Erişilebilirliği (Data Availability) problemi tam bu noktada ortaya çıkar.
Veri Erişilebilirliği Nedir?Veri Erişilebilirliği, bir blokzincir ağındaki tüm katılımcıların (düğümlerin), defterde kayıtlı olan işlem verilerine sorunsuz bir şekilde erişebilmesini ve bu verileri doğrulayabilmesini ifade eder.
Basitçe ifade etmek gerekirse bu, yeni bir blok üretildiğinde o bloğun içindeki tüm işlem verilerinin ağa eksiksiz olarak yayımlandığından emin olma durumudur. Eğer veriler erişilebilir değilse diğer düğümler işlemlerin kurallara uygun olup olmadığını denetleyemez ve ağın bütünlüğü tehlikeye girer.
Veri Erişilebilirliği Neden Önemlidir?Blokzincir ağlarında iki tür katılımcı (düğüm) bulunur:
Tam Düğümler (Full Nodes): Blokzincirin tüm geçmişini indirir ve her işlemi tek tek doğrularlar. Bu en güvenli yöntemdir ancak çok fazla disk alanı ve işlem gücü gerektirir.
Hafif İstemciler (Light Clients): Sadece blok başlıklarını indirirler ve işlemlerin geçerli olduğunu varsayarlar. Telefonlar ve düşük donanımlı cihazlar genellikle bu yöntemi kullanır.
Veri erişilebilirliği sorunu, özellikle hafif istemciler ve Katman-2 (Layer 2) çözümleri için kritiktir. Kötü niyetli bir blok üreticisi, geçersiz bir işlemi bloğa ekleyip verisini gizleyebilir. Veri gizlendiği için dürüst düğümler bu hatayı tespit edip bir sahtecilik kanıtı (fraud proof) oluşturamazlar. Sonuç olarak sistem, hatalı bir işlemi onaylayabilir.
Veri Erişilebilirliği Nasıl Sağlanır?Blokzincir geliştiricileri, veriyi herkesin indirmesine gerek kalmadan güvenliği sağlamak için yenilikçi çözümler üretmiştir:
1. Veri Erişilebilirliği Örneklemesi (Data Availability Sampling - DAS)Bu yöntem, kullanıcıların tüm veriyi indirmeden verinin orada olduğundan emin olmasını sağlar. Hafif istemciler, bloğun tamamını indirmek yerine rastgele seçilmiş çok küçük veri parçalarını (chunk) ağdan talep eder.
Bu süreçte erasure coding adı verilen bir teknoloji kullanılır. Bu teknoloji, veriyi genişleterek parçalara böler ve böylece verinin bir kısmı kaybolsa bile kalan parçalardan bütünü yeniden oluşturulabilir. Eğer bir istemci rastgele seçtiği parçaları başarıyla indirebiliyorsa matematiksel olasılık hesaplarına göre bloğun geri kalanının da erişilebilir olduğu kabul edilir.
2. Veri Erişilebilirliği Katmanları (DAL)Ölçeklenebilirliği artırmak için bazı ağlar, veri saklama işini işlem yürütme işinden ayırır. Veri Erişilebilirliği Katmanları (Data Availability Layers), sadece verilerin güvenli bir şekilde saklandığını ve erişilebilir olduğunu garanti etmeye odaklanan özel protokollerdir. Bu sayede ana ağın yükü hafifletilir.
3. Veri Erişilebilirliği Komiteleri (DAC)Bu yöntemde verilerin saklanması ve doğrulanması görevi, güvenilirliği oylama ile belirlenmiş seçkin bir düğüm grubuna (komiteye) verilir. Komite üyeleri, verilerin erişilebilir olduğunu dijital imzalarıyla taahhüt eder. Bu yöntem daha merkezi bir yapıya sahip olsa da işlem hızını ciddi oranda artırır.